Implantatiecentra in beeld

Martini Ziekenhuis Groningen (april 2013)

ICD-team Martini Ziekenhuis

(met dank aan onze vrijwilligster Dineke van Slooten voor haar bijdrage aan de totstandkoming van dit artikel)

 

Het Martini Ziekenhuis is een topklinisch opleidingsziekenhuis voor Groningen en Noord-Drenthe. Het is gehuisvest in een nieuw, energiezuinig gebouw met een warme uitstraling door veel daglicht en kleur.

 

In een gastvrije en veilige omgeving bieden wij een breed pakket medisch-specialistische zorg. Met vijf andere ziekenhuizen delen we passie voor mensen en innovatieve zorg in een nationale ziekenhuisgroep Santeon.

 

In het Martini Ziekenhuis werken ruim 2500 mensen. We hebben 31 specialismen in huis. Daarvoor zetten zo'n 140 specialisten zich in. In 2010 telden we 57.000 opnames, waarvan 4.000 in dagbehandeling en 362.000 polikliniekbezoeken. Achter deze grote getallen gaat een organisatie schuil die hoogwaardige zorg met een menselijke maat wil leveren.

 

ICD-implantatiecentrum

Sinds 2010 mogen wij in het Martini Ziekenhuis ICD’s implanteren. Voor die tijd verwezen we patiënten die behandeld werden in ons hartfalencentrum, voor een ICD-implantatie naar het UMCG (Universitair Medisch Centrum Groningen). We waren erg blij met de goedkeuring voor het implanteren van ICD’s in ons cardiologisch centrum. We zagen dit als een verrijking van de zorg binnen onze goeddraaiende hartritme(poli)kliniek waarbinnen ook meer dan 200 pacemakers per jaar worden geïmplanteerd (en gevolgd). Ook voor onze patiënten is het prettig om in het eigen ziekenhuis bij de eigen bekende cardiologen terecht te kunnen voor implantatie, verdere nazorg en controles.

 

In dat eerste jaar, 2010, hebben we 52 ICD's geïmplanteerd, in 2011 41 en in 2012 61. De verwachting is dat dit aantal in 2013 tussen de 80 en 100 zal liggen en wij verder kunnen groeien, zeker wat CRT-D-implantaties betreft.

 

Resynchronisatietherapie

In het Martini Ziekenhuis implanteren wij namelijk meer en meer pacemakers en ICD’s die beschikken over een speciale pacemakerfunctie om de pompfunctie van het hart te verbeteren als die is verminderd omdat de beide kamers niet meer gelijk of synchroon samentrekken. Door middel van Cardiale Resynchronisatie Therapie (vandaar de namen CRT-pacemaker en CRT-defibrillator) zorgen deze apparaten ervoor dat het hart weer beter functioneert. In 2012 zijn we gestart met een nieuwe manier van meten van de pompfunctie om zo deze pacemaker nog beter te kunnen instellen. De resultaten tot nu toe zijn zeer goed en worden doorgegeven aan ons Hartfalen- en ritmecentrum.

  

Onze vier implantatiecardiologen, dr. Takens, dr. Tieleman, dr. Lubbert-Verberkmoes en dr. Huijskes hebben hun theoretische kennis verkregen door het volgen van nationale en internationale cursussen. Zij bezitten het certificaat van de EHRA (European Heart Rhythm Association) of IBHRE (Amerikaans examen voor hartritme en devicetherapie). Daarnaast hebben zij een technische opleiding gevolgd in het UMCG. Daardoor voldoen we als implantatiecentrum aan alle gestelde eisen en kunnen we hoogwaardige zorg aan onze ICD-patiënten verlenen. Het cardiologenteam werkt nauw samen met dat van het UMCG: voor het bieden van optimale zorg worden alle indicaties voor een eventuele ICD-implantatie samen besproken.

 

Zorgtraject ICD

Er is ons alles aan gelegen onze patiënten optimale zorg te bieden. Om dit zo goed mogelijk te realiseren is het Martini Ziekenhuis samen met STIN (Stichting ICD dragers Nederland), Zorgbelang en Menzis gestart met het opzetten van het Zorgtraject ICD. Dit project heeft als doel het evalueren van de kwaliteit van zorg aan patiënten, bij wie in het Martini Ziekenhuis een ICD wordt geplaatst en hun naasten en het oppakken van de verbeterpunten die hieruit naar voren komen.

 

Tegelijkertijd start In het UMCG een vergelijkbaar project. Als uit de projecten verbeterpunten naar voren komen die de samenwerking tussen het UMCG en het Martini betreffen, zullen deze door de ziekenhuizen gezamenlijk worden opgepakt.

 

De cardiologen

Als cardiologen beoordelen wij of er een indicatie bestaat voor de implantatie van een ICD bij onze

patiënten vanwege een slechte pompfunctie van het hart en/of levensbedreigende hartritmestoornissen.Dat gebeurt nadat weliswaar eerst de behandeling van het hartfalen is geoptimaliseerd maar toch blijkt dat ICD-therapie de enige mogelijkheid is voor verbetering van de kwaliteit van leven. Voor alle zekerheid volgt vooraf nog verder onderzoek. Pas daarna bespreken wij de uitslag met de patiënt en de mogelijkheid van de implantatie van een ICD of een CRT-D. Alle patiënten die in aanmerking komen, worden ook nog besproken met het elektrofysiologisch team van het UMCG.

 

Tijdens dit gesprek informeren wij de patiënt over het doel en de werking van de ICD, de implantatieprocedure, de peri-operatieve risico’s (als patiënten antistollingsmiddelen gebruiken), mogelijke complicaties na implantatie zoals onterechte shocks en device falen, leefregels en autorijden. Na het gesprek overhandigen wij de patiënten een informatiemap. Die kunnen ze thuis rustig doorlezen om zo tot een weloverwogen besluit te kunnen komen over het wel of niet laten implanteren van een ICD.

 

 


De cardioconsulenten Wilma Smit (links) en Margriet Kiesouw

 

 

 

 

 

 

 

De cardioconsulenten

Als cardioconsulent (specialistisch verpleegkundige) werken wij - Wilma Smit en Margriet Kiesouw - op de poli Cardiologie van het Martini Ziekenhuis. Vanuit onze functie waren wij heel blij met de nieuwe patiënteninstroom die de ICD-implantaties met zich meebracht, hoewel daar in het begin veel werk voor verzet moest worden in de vorm van het maken van patiëntenstroomdiagrammen en het opstellen van protocollen. Gelukkig was Margriet al bekend met ICD-patiënten vanuit de Isala Klinieken te Zwolle. Daarnaast had ze ook persoonlijke ervaringen met ICD-dragers in haar familie.

 

Wij verzorgen o.a. het ICD-INFO spreekuur. Daarbij gebruiken wij de ICD-informatiemap die de cardiologen hebben uitgereikt. De map is samengesteld door de Werkgroep ICD-begeleiders Nederland met als doel uniforme informatieverstrekking aan (toekomstige) ICD-dragers, partners en familieleden - wat wij als Martini Ziekenhuis volledig onderschrijven - maar dan aangepast aan de situatie in ons centrum. De map blijft in het bezit van de patiënt als naslagwerk.

 

Aan de hand van de map krijgen de patiënten en hun partner en/of familie van ons uitgebreid uitleg en antwoord op de vele vragen die zijn opgekomen tijdens het lezen van de inhoud. Ze ervaren dat als zeer nuttig. Nu blijkt dat het erg belangrijk is dat de patiënten de map ontvangen zodra er een afspraak op onze poli wordt gemaakt omdat ze dan het gesprek kunnen voorbereiden.

 

Een ICD- of CRT-D-implantatie heeft vaak een grote emotionele impact. Daarom trekken we voor het consult ruim een uur uit, zodat er voldoende tijd is om op de persoonlijke situatie en vragen in te kunnen gaan.

 

 

 

Wij doen ons uiterste best: v.l.n.r: Bert Schuurman, Brenda Scherer, dr. Takens, Sanne Venekamp, dr. Tieleman, dr. Huijskes, Arie Poel, Klarie Smit en Wilma Smit-Verschraagen.

 

 

 

 

 

De meeste vragen hebben betrekking op het rijbewijs en de duur van de periode dat men geen auto mag rijden. Ook het ervaren van een shock en de leefregels en tips voor de eerste zes weken na implantatie worden besproken. Wij geven aan dat we een laagdrempelig aanspreekpunt willen zijn voor onze patiënten. Daarom kunnen zij onder andere via e-mail altijd contact met ons opnemen. Ten slotte wijzen we op andere informatiebronnen met betrekking tot het ICD-gebeuren. De belangrijkste daaronder is STIN. Aan de map voegen we daarom een STIN-journaal toe met behulp waarvan de patiënten kennis kunnen maken met deze patiëntenorganisatie en haar website.

 

Alle patiënten vullen tijdens het consult een korte vragenlijst in waarmee wij de aanwezigheid van angst en depressie kunnen scoren. We vinden het fijn dat wij in het Martini Ziekenhuis de hulp van een psycholoog kunnen aanbieden als dat nodig is of als de patiënt dat wenst. Dat is ook mogelijk als de patiënt en eventueel de partner na een shock aangeeft/aangeven, angstig te zijn.

 

Patiënten die een CRT-D hebben gekregen, komen na de implantatie allemaal bij ons terug om onder andere te bespreken hoe we gaan werken aan de verbetering van hun conditie. Nadat de ICD getest is, vindt een fietstest (ergometrie) plaats. Als de uitslag daartoe aanleiding geeft, kunnen patiënten binnen ons ziekenhuis een hartrevalidatieprogramma volgen. Daarmee hopen we deze patiënten in een betere conditie te brengen, zodat het effect van de CRT-D zo optimaal mogelijk wordt.

 

In 2012 hebben wij voor het eerst een bijeenkomst voor ICD-patiënten georganiseerd. Daarvoor werden patiënten en eventuele partners of familieleden uitgenodigd. Een cardioloog, een ICD-laborant en een vertegenwoordiger van STIN verzorgden een presentatie. Daarna konden patiënten in contact komen met lotgenoten en vragen stellen aan de sprekers. Deze middag werd door de aanwezigen als zeer prettig ervaren. Ook voor dit jaar staat weer zo’n bijeenkomst gepland.

 

De ICD-laboranten

Met zijn vieren voeren wij - Brenda Scherer, Erik van Dijk (niet op de foto), Bert Schuurman en Arie Poel (in opleiding) - in de ICD polikliniek de ICD-controles uit. Wij zijn daarvoor specialistisch geschoold. De werkzaamheden zijn veelomvattend: voorlichting, assisteren bij de implantatie, nazorg en poliklinische controles.

 

Werkwijze

Bij de ontvangst op onze polikliniek vragen we aan de patiënt uiteraard eerst hoe het gaat. Eventuele klachten kunnen het gevolg zijn van instellingen van de ICD, CRT-D, verminderde hartfunctie of ritmestoornissen.

 

Daarna wordt de ICD uitgelezen met behulp van een programmeerapparaat. Dat vertelt ons of de ICD goed functioneert en of het implantaat goed staat ingesteld. Tijdens de controle wordt ook duidelijk of de ICD daar goed op heeft gereageerd. Voor de patiënt is het vaak geruststellend om dat te horen. ICD-patiënten waarderen duidelijke informatie, ook al is deze soms niet leuk.

 

We beoordelen de gegevens die we hebben uitgelezen en vergelijken deze met die van de vorige controle. Daarnaast hebben we inzage in het patiëntendossier met alle informatie over de patiënt. Als de controle is afgerond, gaat de patiënt met de nieuwe gegevens naar de ICD-cardioloog. Deze doet verder onderzoek en past eventueel de medicatie aan.

 

De ICD-controle vindt in principe ieder half jaar plaats. Maar als dat nodig is, plannen wij eerder een nieuwe afspraak bij een van de cardioconsulenten bijvoorbeeld als een patiënt of partner nog veel vragen heeft of onzeker is. De controletermijn wordt korter als de batterij van de ICD wat ouder is.

 

Bij klachten kunnen de patiënten contact opnemen met het ziekenhuis. Ons werkschema is zodanig dat ze binnen 24 uur bij ons terecht kunnen. Als ICD-team overleggen we vaak onderling.

 

Zorg op afstand

Een aantal van onze patiënten maakt gebruik van telemonitoring of ICD-controle op afstand met het CareLink systeem van de firma Medtronic.

 

Nascholing

Cardiologen, cardioconsulenten en ICD-laboranten volgen regelmatig nascholingsbijeenkomsten en congressen om op die manier op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen en waar dat kan, onze zorg te verbeteren of nieuwe inzichten in praktijk te brengen. Ook van veranderingen in regelgeving, bijvoorbeeld over rijvaardigheid, willen we graag op de hoogte blijven. Daarvoor werken we naar beider tevredenheid samen met STIN.

 

Planning

Sinds 2010 verzorgen wij - Klarie Smit en Sanne Venekamp - de planning voor de behandeling van de ICD-patiënten. In september 2009 zijn we hier aan de slag gegaan en begonnen als leerling hartfunctielaborant. Inmiddels zijn we basislaborant. Sanne volgt momenteel de specialisatie Echo’s en Klarie de specialisatie Holteranalyse.

 

Bij het opzetten van die planning kwam heel wat kijken. Er moesten protocollen en overlegstructuren komen. Er moest ook een zorgtraject worden uitgezet. Samen met alle betrokkenen hebben we er hard aan gewerkt om dit alles zo goed mogelijk voor elkaar te krijgen.

 

Wij plannen niet alleen de implantatie, maar volgen de patiënten gedurende het gehele traject vanaf vooronderzoeken die de cardioloog doet en de voorbereidende informatiegesprekken die plaatsvinden tot en met de rijbewijskeuring acht weken na de implantatie. Eén keer in de week hebben wij overleg met een ICD-cardioloog. Met hem of haar bespreken we dan alle ICD-kandidaten.

 

Tot slot

Wij doen ons uiterste best om voor onze ICD-patiënten alles naar wens te laten verlopen en hopen dat ze met een tevreden blik kunnen terugzien op voorbereiding, implantatie en nazorg.

Lees meer