Implantatiecentra in beeld

Leids Universitair Medisch Centrum (juli 2007)

Samen beter!

 

Sinds de eerste implantatie in 1995 is het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) uitgegroeid tot een van de grote spelers in het ICD-gebeuren in Nederland, met meer dan 1900 ICD-dragers in het patiëntenbestand. In 2006 werden er 452 implantaties en verwisselingen gedaan. Bij 220 daarvan ging het om biventriculaire defibrillatoren. De redactie sprak met de cardiologen-elektrofysiologen mevr. dr. L. van Erven en prof. dr. M.J. Schalij. Het motto dat zij voor dit artikel kozen (Samen beter), is tegelijk doelstelling van de afdeling cardiologie. U komt het onder andere tegen op de website www.einthoven.nl en bij het project Mission! dat de vorming van één klinisch protocol beoogt voor de behandeling van patiënten met een acuut hartinfarct. Een kennismaking.

Altijd oproepbaar

Voordeel van een groot ziekenhuis als het LUMC is dat een ICD-drager er altijd terecht kan bij problemen. De EHBO is 24 uur per dag geopend en er is altijd een dienstdoende ektrofysioloog die geraadpleegd kan worden.


Het ziekenhuis heeft daar bewust voor gekozen, omdat het deze hoogstaande 'service' van belang vindt. Het kostenaspect speelt nadrukkelijk mee; alleen als er voldoende patiënten én cardiologen zijn, is deze kwaliteit te handhaven. De Gezondheidsraad bepleit daarom in zijn recente rapport een minimale bezetting van vier elektrofysiologen


per implantatiecentrum. Dat aantal is nodig om bereikbaar te zijn, ook bij eventuele problemen buiten 'kantooruren', om voldoende routine op te bouwen en te handhaven en zo de kwaliteit te garanderen.

 

Wie is wie?

Vijf cardiologen houden zich in Leiden met de elektrofysiologie bezig, te weten dr. L. van Erven, dr. M. Bootsma, dr. K. Zeppenfeld, dr. S. Trines en prof. dr. M.J. Schalij. Daarnaast is dr. Michiel Kemme bijna klaar met zijn opleiding. In andere ziekenhuizen is het soms een ICD-verpleegkundige die de toekomstige ICD-drager informeert, in Leiden is het een van de artsen van dit team die de voorlichting voor zijn rekening neemt en eventuele vragen beantwoordt. Het project Mission! voorziet wel in speciale artfalenverpleegkundigen en een hartfalenpolikliniek.

 

Ontwikkelingen
Nederland telt inmiddels zestien ziekenhuizen die ICD's implanteren. Het is te verwachten dat dit aantal op enig moment zal stijgen. Daarnaast wordt op basis van wetenschappelijk onderzoek de indicatie voor ICD-implantatie steeds uitgebreid. Als iedere Nederlander die een ICD nodig heeft, die dan ook werkelijk krijgt, is er een grote stijging in het aantal ICD-dragers én controles te verwachten (van 200 per miljoen inwoners naar 500 per miljoen inwoners?). Het eerste deel van de vorige zin signaleert een probleem in Nederland.


Er is volop aandacht voor het aantal verkeersslachtoffers, ongeveer 1100 per jaar. De overheid en belangenorganisaties proberen dat aantal omlaag te krijgen doordure campagnes en allerlei regelgeving op het gebied van veiligheidsgordels, airbags, alcohol achter het stuur, snelheidsbeperkingen en kinderzitjes. Maar er is nauwelijks aandacht voor het twintig keer zo grote aantal mensen dat plotseling sterft: 20.000 plotse hartdoden per jaar in Nederland, een kleine stad! Veel van die sterfgevallen zouden te voorkomen zijn geweest, veel van de overledenen zouden wellicht baat gehad hebben bij een ICD. Als iedere Nederlander die een ICD nodig heeft die maar zou krijgen...

 

Met een zo sterke stijging van het aantal ICD-dragers wordt steeds meer geëist van ziekenhuizen, cardiologen en technici, zeker als het om de follow-up gaat. Het is dan ook geen toeval dat alle grote ICD-fabrikanten bezig zijn met een eigen systeem voor telemonitoring. De ICD kan via een telefoonverbinding rapporteren over zijn functioneren, de batterijstatus, eventuele bijzonderheden in het hartritme van de patiënt en eventueel afgegeven therapie. Dit heeft voor de patiënt het voordeel dat hij waarschijnlijk minder vaak persoonlijk in het ziekenhuis hoeft te verschijnen voor controle. Waarschijnlijk zullen over vijf of tien jaar alle nieuw te implanteren ICD's deze mogelijkheid hebben.

 

Nationale database van start
De STIN heeft al diverse malen gehamerd op de totstandkoming van een goede registratie van ICD's waar alle implanterende ziekenhuizen aan meewerken en waarin ook de 'nageschiedenis' van de implantatie kan worden verwerkt.


Inmiddels is vanuit de Netherlands Heart Rhythm Assocation (NHRA) en de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC) een nationale database opgezet, die de Engelse naam Dutch ICD and Pacemaker Registry draagt. Hierin zullen dus ook de pacemakers worden geregistreerd. In een volgend ICD-Journaal hoopt de redactie u daar meer over te kunnen vertellen.

 

EPD en BSN
De afdeling cardiologie van het LUMC loopt voorop bij de invoering van het Elektronisch Patiënten Dossier. Over een half jaar kunnen patiënten via het internet informatie opvragen over onderzoeken en behandelingen bij de afdelingen Cardiologie en Thoraxchirurgie van het Leids Universitair Medisch Centrum. In de toekomst kunnen ze ook zelf een aantal van de gegevens in hun Elektronisch Patiënten Dossier bekijken en zelf on-line afspraken maken voor pacema ker- of ICD-controles. Belemmerende factor is de politiek die al jaren spreekt over een Burger Service Nummer (het voormalige SoFi-nummer). Helaas wordt de invoering ervan telkens opnieuw vertraagd, met rampzalige gevolgen. Dit belemmert ook de landelijke registratie. Mutaties in de database als een verhuizing en daardoor wisseling van ziekenhuis zijn mét een BSN eenvoudig te realiseren. Er hoeft dan geen nieuw dossier te worden aangemaakt.


Elders in het ICD-Journaal leest u meer over de invoering van het elektronisch patiëntendossier in het artikel van Claudia Landewé en Erik van Es: Uw dossier, onze zorg. Ontwikkeling van het elektronisch patiëntendossier.

 

Regelgeving rijbewijzen wordt Europeser

Vanuit de Europese Heart Rhythm Association is een werkgroep gevormd die gaat adviseren over een nieuwe Europese richtlijn inzake autorijden door ICD-dragers. In april is deze werkgroep voor het eerst bij elkaar geweest. De STIN zal dit nauwlettend volgen.

 

Informatievoorziening naar eigen ICD-dragers

Hoewel het gesprek - zoals u hierboven kunt lezen - over allerlei ICD-gerelateerde onderwerpen ging, was de redactie ook nieuwsgierig naar de procedures rond de implantatie van een CD in het LUMC. Hoe is de informatievoorziening georganiseerd? Een toekomstige ICD-drager komt veelal uit een ander ziekenhuis en heeft daar al de nodige informatie ontvangen. Vervolgens is het een van de assistenten die in gesprek gaat met de patiënt en hem voorziet van informatiemateriaal, dat zowel in eigen huis ontwikkeld is als afkomstig is van de firma's. Binnenkort zal de informatie op de website worden aangevuld en vernieuwd. Voor de ingreep probeert de implanterend cardioloog altijd langs te gaan voor een gesprek en voor het beantwoorden van overgebleven vragen. Na de implantatie volgt een soort kennismaking op de pacemakerkamer en uitleg over wat de controle inhoudt. Zeker bij de eerste technische controle is altijd de cardioloog aanwezig. Een keer per twee jaar is er een grote patiëntenbijeenkomst die erg gewaardeerd wordt. Ook partners worden in de voorlichting betrokken.

 

Afstemming implantatie, revalidatie en maatschappelijk werk

Voor ICD-dragers met een biventriculaire ICD, maar ook voor anderen kan het erg nuttig zijn om een hartrevalidatie-programma te volgen. Soms kan de revalidatie al voor de ingreep beginnen. Bij de hartrevalidatie is altijd iemand van maatschappelijk werk aanwezig. In de praktijk blijkt echter dat het veel ICD-dragers goed lukt om met hun ICD te leven. Maar als op het spreekuur blijkt dat iemand een maatschappelijk werker, psycholoog of psychiater nodig heeft, zijn de lijnen kort.

 

Tot slot

Zoals van een academisch ziekenhuis als het LUMC verwacht mag worden, is er volop onderzoek op het gebied van ritmestoornissen, biventriculaire pacing, echotechnieken en reconstructie van de linkerkamer (is het dan nodig om dan altijd een ICD te geven?). In 2006 alleen verschenen er al zes proefschriften op het terrein van de elektrofysiologie. Zie bijvoorbeeld het artikel Juiste ritme, juiste patiënten over het proefschrift van Gabe Bleeker in ICD-JOurnaal 3-2007. Zo wordt op verschillende niveaus gewerkt om het motto Samen beter in wetenschap en praktijk van het ziekenhuis vorm te geven.

Daar kan ook de ICD-drager alleen maar voordeel van hebben.

 

De redactie bedankt het team van het Leids Universitair Medisch Centrum voor dit plezierige gesprek en hoopt in het volgende ICD-Journaal een ander implantatiecentrum aan u voor te stellen.

Lees meer