Implantatiecentra in beeld

Erasmus Medisch Centrum (EMC), Rotterdam (oktober 2013)

Bij interne en externe samenwerking staat teamwork voorop

Dr. Natasja M.S. de Groot, cardioloog-elektrofysioloog, EMC, Rotterdam

 

De afdeling Cardiologie van het EMC, de grootste in Nederland, is gespecialiseerd in zorg voor patiënten met complexe hartafwijkingen zoals aangeboren hartdefecten of ernstig hartfalen dat geleid heeft tot een harttransplantatie. Omdat de meeste hartafwijkingen uiteindelijk ingewikkelder worden door het optreden van hartritmestoornissen speelt de unit Klinische Elektrofysiologie binnen deze afdeling een centrale rol in de patiëntenzorg.

 

De afdeling Elektrofysiologie

De afdeling Elektrofysiologie staat onder dagelijkse leiding van een team van drie cardiologen-elektrofysiologen, namelijk drs. Rohit Bhagwandien, dr. Natasja M.S. de Groot en dr. Tamas Szili-Torok en een devicedeskundige (deskundige wat betreft ICD’s en pacemakers) dr. Dominic Theuns. Omdat het EMC een opleidingsziekenhuis is, werken er ook twee ‘elektrofysiologie-fellows’ ofcardiologen in opleiding tot elektrofysioloog (STIN journaal, april 2013 of op onze website: 'Leven met de ICD - Medisch - De cardioloog-elektrofysioloog').

 

De drie cardiologen zijn ‘all-round’ elektrofysiologen. Dat wil zeggen dat zij zowel katheterablaties als ICD- en pacemakerimplantaties doen. Binnen dit team heeft iedereen wel verschillende taken en verantwoordelijkheden. Drs. Bhagwandien heeft de leiding over de zorg voor patiënten met een ICD of een pacemaker en houdt zich vooral bezig met de behandeling van atriumfibrilleren. Dr. Szili-Torok is verantwoordelijk voor de planning van de patiëntenzorg en is met name ervaren in de behandeling van hartritmestoornissen met behulp van een op afstand bestuurbaar magnetisch navigatiesysteem. Dr. De Groot is gespecialiseerd in de behandeling van patiënten met aangeboren hartafwijkingen en familiaire ritmestoornissen(STIN journaal, januari 2013 of op onze website: 'Leven met de ICD - Medisch - Cardiogenetica, een wetenschap in ontwikkeling'). Dr. Theuns houdt zich vooral bezig metcardiale devices, zoals ICD’s, pacemakers en biventriculaire systemen en hij heeft de supervisie over de devicepolikliniek. Daarnaast heeft het EFO-team ook ruime ervaring met de minder ‘routine’ procedures, zoals het plaatsen van subcutane ICD’s en leadextracties (verwijderen van ICD- of pacemakerdraden).De elektrofysiologen werken nauw samen met de hartchirurgen drs. Charles Kik en dr. Frans Oei. Zij zijn gespecialiseerd in chirurgische behandeling van ritmestoornissen.

 

Het Ingrepencentrum

Als een patiënt een katheterablatie of een ICD- of pacemakerimplantatie moet ondergaan, gebeurt dit in het Ingrepencentrum. Dit is een steriele afdeling waar ook open hartoperaties plaatsvinden. Hartchirurgen en cardiologen werken dus dicht bij elkaar wat de patiëntenzorg ten goede komt.

 

De unit Elektrofysiologie heeft een eigen ‘kath-lab team’, bestaande uit zes technici (Rismy Chaitsing, Ali Hidare, Miguel Lopes, Wout de Ruiter, Danny Veen en Wilma Zandstra)en zeven gespecialiseerde elektrofysiologieverpleegkundigen (Richard Alloway, Richard de Haan, Rob Levens, Rob Brand, Detty Schilderman, Frans Beurmanjer en Emile Peters). Zij ondersteunen zowel implantaties van ICD’s en pacemakers als katheterablaties.Alle technici zijn EHRA/IHBRE-gecertificeerd (dat wil zeggen dat zij opgeleid zijn volgens internationale richtlijnen en daarvoor een examen hebben afgelegd) of worden hiervoor opgeleid. Zij doen de controles van ICD’s en pacemakers op de polikliniek, op de klinische afdelingen, in het centrum Eerste hulp en op de operatiekamers.

 

De verpleegkundige zorg rondom bijvoorbeeld een ICD-implantatie bestaat uit een aantal onderdelen. Die wordt toevertrouwd aan de verpleegkundige. Hij/zij neemt de patiënt onder zijn/haar hoede vanaf het moment van overdracht vanaf de afdeling voor de ingreep tot aan de overdracht na de procedure. De verpleegkundige is verantwoordelijk voor de bewaking en/of eventuele ondersteuning van ‘vitale’ functies en de zorg voor het algemeen welzijn van de patiënt tijdens de ingreep. Hij/zij verzorgt ook de ‘omloop’. Dat houdt in dat hij/zij ervoor zorgt dat de cardioloog alles aangereikt krijgt wat nodig is voor de ingreep. Het beheer van alle materialen die nodig zijn voor een behandeling wordt verzorgd door Jerry Vorm.

 

De polikliniek

Alle elektrofysiologen zien op hun spreekuur uitsluitend patiënten met hartritmestoornissen. Drs. Bhagwandien verzorgt de polikliniek voor het screenen van atriumfibrilleren. Daar wordt beoordeeld of patiënten geschikt zijn voor het ondergaan van een katheterablatie (STIN journaal, oktober 2012 of op onze website Leven met de ICD - Medisch - ateriumfibrilleren'). Daarnaast doet hij ook het ‘post-ablatie spreekuur’. Daarop komen patiënten gedurende twee jaar terug na een ablatie voor atriumfibrilleren. Dr. De Groot ontvangt op de polikliniek mensen met familiaire ritmestoornissen (STIN journaal, januari 2013 of op onze website: 'Leven met de ICD - Medisch - Cardiogenetica, een wetenschap in ontwikkeling'). Uniek in Nederland is het spreekuur van dr. Theuns. Hij ontvangt alleen patiënten met devices waarvan de instellingen heel ingewikkeld zijn of waarbij technische problemen opgelost moeten worden.

 

AIs een elektrofysioloog met een patiënt heeft besproken dat een ICD- of pacemakerimplantatie of een katheterablatie noodzakelijk is, wordt een afspraak gemaakt op de ‘ingrepen’-polikliniek bijAstrid Coenen-Vrijhoeven, Nelke Teijl-Koster of Chaya Stolk. In een persoonlijk gesprek worden patiënten en familieleden voorgelichtover de geplande behandeling, de leefregels, de te gebruiken medicijnen, eventuele complicaties en risico's van de behandeling. Daarnaast is er ruime gelegenheid voor het stellen van vragen. In geval van een ICD-implantatie wordt ook uitleg gegeven over de consequenties wat betreft rijbewijs, reizen en werk.

 

ICD-dragers die psychische problemen ervaren na de implantatie of (on)terechte shocks hebben gehad, kunnen contact opnemen voor een gesprek. Ook familieleden kunnen dat doen. Astrid werkt sinds 1982 in het EMC en sinds 2009 bij de unit Elektrofysiologie. Zij organiseert één keer per jaar de ICD-informatiedag of -avond. Daarnaast is zij medevoorzitter van de WIBEN (werkgroep ICD Begeleiders en Elektrofysiologie Nederland).

 

De verpleegafdeling Elektrofysiologie

De ‘EFO-patiënten’ worden verzorgd op de verpleegafdeling Elektrofysiologie. De drie verpleegkundig specialisten op deze afdeling zijn Marieke Takens, John van de Heiden en Kris Vroegh. Zij zijn nauw betrokken bij de zorg voor patiënten met hartritmestoornissen die opgenomen worden voor bijvoorbeeld een ICD-implantatie. Niet alleen de medische maar ook de verpleegkundige en psychosociale zorg wordt door hen mede begeleid. Hun taken beperken zich niet alleen tot de klinische zorg maar bestrijken het volledige zorgtraject. Daarbij valt te denken aan de ontwikkeling en organisatie van de ICD-zorgpaden, telefonische nazorg en informatiedagen voor ICD-dragers en partners.

 

Het Sophia Kinderziekenhuis

Ook kinderen krijgen ritmestoornissen en daarom is er elke week een bespreking met de kindercardiologen van het Sophia Kinderziekenhuis. Als uitvloeisel daarvan worden door elektrofysiologen wekelijks kinderen geableerd of krijgen ze een ICD of een pacemaker geïmplanteerd.

 

Externe patiëntenbesprekingen

Het EMC krijgt ook patiënten die worden doorverwezen vanuit de omliggende, niet-academische, ziekenhuizen. Om een goed behandelplan op te stellen, gaan de elektrofysiologen regelmatig naar deze ziekenhuizen om het dossier van deze patiënten te bespreken met de behandelend cardiologen. Op deze wijze wordt de informatieoverdracht over patiënten van dokter naar dokter bevorderd.

 

Patiënt Prominent, 7 dagen 24 uur per dag!

In het EMC kan een patiënt met ritmestoornissen zeven dagen per week 24 uur per dag terecht omdat er altijd één cardioloog-elektrofysioloog en één EFO-technicus dienst hebben. Daardoor is de continuïteit van zorg gewaarborgd.

 

Bijzonder personeel

Veel ICD-patiënten hebben de afgelopen jaren in het EMC kennis gemaakt met Agnes Muskens. Naast haar werk op het ‘kath-lab’ heeft zij de begeleiding van patiënten voor, tijdens en na de implantatie in het EMC opgezet. Tevens heeft zij de eerste ICD-brochure geschreven en is zijgespecialiseerd op het gebied van de ritmegenetica (STIN journaal, januari 2013 of op onze website: 'Leven met de ICD - Medisch - Cardiogenetica, een wetenschap in ontwikkeling'). Menig ICD-patiënt kent haar 06-nummer uit het hoofd, want Agnes neemt altijd op, ook tijdens haar vakantie...! Inmiddels ondersteunt Agnes, in samenwerking met Petter Janse, het wetenschappelijk onderzoek in de breedste zin van het woord (STIN journaal, januari 2013 of op onze website: 'Leven met de ICD - Medisch - Cardiogenetica, een wetenschap in ontwikkeling'). Petter is gespecialiseerd in het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek en is deresearchcoördinator voor KlinischeElektrofysiologie. Als een patiënt opgenomen wordt, kan hij/zij door Agnes of Petter benaderd worden met de vraag of hij/zij wil meedoen aan wetenschappelijk onderzoek.

 


 

Het EFO-team (Elektrofysiologisch Onderzoeksteam) van het EMC:

Bovenste rij: Rohit, Natasja, John, Kris, Marieke, Petter, Agnes

Middelste rij: Dominic, Astrid en Chaya, Wilma, Danny, Miguel, Rismy, Jerry

Onderste rij: Tamas, Paul, Henny, Maria, Rob Levens, Detty, Richard, Emile, Rob Brand

 


 

Wetenschappelijk onderzoek

In de vorige alinea noemden we reeds het wetenschappelijk onderzoek. Uiteraard neemt dat in een academisch ziekenhuis een grote plaats in. Zo richt het wetenschappelijk onderzoek van dr. Theuns zich onder andere op de psycho-sociale aspecten van het dragen van een ICD, op ICD-technologie en de laatste jaren ook op risicostratificatie, dat wil zeggen proberen vast te stellen hoe groot het risico op ritmestoornissen en overlijden is. Drs. Bhagwandien onderzoekt de resultaten van katheterablatie die is toegepast voor de behandeling van atriumfibrilleren. Dr. De Groot geeft leiding aan de afdeling Translationele Elektrofysiologie (afdeling voor onderzoek op veiligheid en doelmatigheid van nieuwe behandelingsmethoden om deze op verantwoorde wijze te kunnen toepassen)en doet onderzoek naar het mechanisme van hartritmestoornissen. Bij deze unit zijn veel wetenschappelijke onderzoekers en medische studenten werkzaam.

 

De wervelkolom van de EFO-afdeling: het planningssecretariaat

Henny van Duijl (coördinatie planning) en Maria van Driel (planningssecretaresse) trachten alle spreekwoordelijke ballen in de lucht te houden waar het de patiëntenplanning betreft. Zij bewaken het proces van aanmelding, inroostering van de behandeling en uiteindelijke administratieve verwerking als de patiënt al lang en breed is geholpen. Dat elektrofysiologie een allesbehalve eenduidig specialisme is, weten deze dames als geen ander, aangezien zij het maatwerk dat op deze patiënten wordt toegepast, minutieus voorbereiden.

 

Tot slot

Elektrofysiologie is een specialisme dat volop in ontwikkeling is, zeker in een academisch ziekenhuis. Wij, als EMC-EFO-team, zullen alle kennis en kunde gebruiken om u als patiënt, nu en in de toekomst, zo goed mogelijk te helpen.

Lees meer