Implantatiecentra in beeld

Amphia Ziekenhuis Breda (januari 2006)

Wat je uitzendt, krijg je terug (ICD-Journaal 2006-1)

Het Amphia ziekenhuis in Breda is al meer dan een jaar een van de twaalf centra in ons land waar ICD’s geïmplanteerd worden. Een jong en enthousiast team streeft vóór, tijdens en in de eerste twee maanden ná de implantatie naar een goede begeleiding van patiënt en partner. Daaraan ligt de visie ten grondslag dat intensieve,

persoonlijke begeleiding en adequate informatie zichzelf ’terugverdienen’. Een ICD-implantatie wordt daardoor een minder beladen ervaring. De redactie maakte voor u kennis met dr. A.M.W. Alings, cardioloog en hoofd van de afdeling klinische elektrofysiologie (een onderdeel van het Thoraxcentrum), Leendert van den Beukel en William Taks, ICD- en pacemakertechnici en Eefje Postelmans, ICD-verpleegkundige.

 

Lange voorbereiding

Al in 2000 werd dr. Alings aangetrokken om binnen het specialisme cardiologie een afdeling elektrofysiologie op te zetten. Hij werkt daarnaast één dag per week in het Erasmus Medisch Centrum te Rotterdam. Zo ontstond een nauwe samenwerking tussenbeide ziekenhuizen bij ablaties en wetenschappelijk onderzoek. Wanneer het gaat om erfelijkheidsonderzoek van ritmestoornissen, wordt veelal een beroep gedaan op de deskundigheid van het AMC. Samen met de ervaring die dr. Alings heeft op het gebied van ICD’s én de ligging van Breda - in ’een blinde vlek’ op ICD-gebied - bleek dat voor de minister voldoende om het Amphia een vergunning te geven om ook ICD’s te gaan implanteren.

 

100 ICD’s

In 2005 zijn ongeveer 100 ICD’s geïmplanteerd bij patiënten uit het directe adherentiegebied van het Amphia met ongeveer 420.000 inwoners. Uiteindelijk zijn ongeveer 1,7 miljoen mensen aangewezen op het Amphia als tertiair verwijscentrum voor cardiologie en thoraxchirurgie. Om dat grote achterland daadwerkelijk te bedienen zal op korte termijn een tweede elektrofysioloog het team komen versterken. Breda gaat op ICD-gebied het gat tussen Eindhoven en Rotterdam opvullen. In de toekomst zouden bijvoorbeeld Zeeuwse ICD-dragers niet meer naar een Belgisch ziekenhuis of naar Rotterdam hoeven maar kunnen zij, evenals nu al voor dotterbehandelingen, in het Amphia ziekenhuis terecht. Het is overigens niet de bedoeling om met de andere centra een concurrentieslag aan te gaan.

 

Drie soorten patiënten

Soms wordt bij de poliklinische controle vastgesteld dat iemand in aanmerking komt voor een ICD; de cardioloog vertelt over het hoe en waarom van deze indicatie. Later vindt een uitgebreid gesprek plaats met de ICD-verpleegkundige, waarbij ook de partner/familie aanwezig is. In dat gesprek gaat het over de consequenties van het dragen van een ICD. Nadat de patiënt vervolgens in het ritmeteam besproken is, wordt de ingreep gepland en meestal binnen een week de ICD geplaatst. Een tweede categorie patiënten betreft degenen die met een wegraking tengevolge van kamerritmestoornissen worden opgenomen. Nadat in het ritmeteam vastgesteld is, dat een ICD wenselijk zou zijn, volgen het voorlichtingstraject van de ICD-verpleegkundige en de implantatie. De derde groep bestaat uit patiënten die uit andere ziekenhuizen verwezen zijn naar Breda en in principe al door de verwijzend cardioloog geïnformeerd zijn. Op grond van de onderzoeken in hun eigen ziekenhuis worden deze ICD-dragers in spe ’op papier’ gepresenteerd in het ritmeteam. Rondom de implantatie vervullen de ICD-verpleegkundige én de technici ook naar deze groep mensen hun informerende rol.

 

Techniek en logistiek

In de aanloopperiode tot de eerste implantatie werden oriënterende bezoeken aan andere centra gebracht, om tot een eigen beleid en visie te komen waarin de positieve punten van de collega-ziekenhuizen zijn opgenomen. Eén van de uitgangspunten is de hechte samenwerking in teamverband, waarin de drie specialisten (de cardioloog, technicus en ICD-verpleegkundige, soms aangevuld met een medisch psycholoog) open en direct met elkaar communiceren, ook over de patiënt. Een tweede kernwoord is begeleiding. Een belangrijke taak is daarbij weggelegd voor Eefje Postelmans. Doordat zij een aantal jaren op verschillende cardiologische afdelingen gewerkt heeft, bezit zij veel kennis en ervaring op het gebied van hartziekten. In het team vervult zij een spilfunctie als ICDverpleegkundige. Eefje voert een uitgebreide serie gesprekken waarin zij de toekomstige ICD-drager en zijn partner informeert; zij assisteert in principe bij de implantatie en legt uit wat er dan gebeurt en waarom; zij voert het ’ontslaggesprek’ waarbij ook de partner/familie aanwezig is en vragen aan de orde komen als: ’Hoe nu verder?’, ’Autorijden’, ’Wat mag ik wel en wat niet?’ en ’Met welke apparatuur moet ik oppassen en wat is veilig ?” Na tien tot twaalf dagen is er nog een korte ontmoeting; dan worden namelijk op de ICD-poli de hechtingen verwijderd.

 

Na de implantatie

Ongeveer zes weken na implantatie neemt Eefje telefonisch contact op om te vragen hoe het gaat. Aan de hand van dat gesprek wordt de ICD-drager soms gevraagd eerder terug te komen. Normaal gesproken vindt de eerste controle na twee maanden plaats; de technicus verricht dan de metingen aan de ICD en de rijbewijs-verklaring wordt in orde gemaakt. Bij de eerste controle probeert Eefje erbij of in de buurt te zijn om eventuele nieuwe vragen te beantwoorden. Het blijkt echter dat de meeste mensen dan al redelijk zelfstandig alleen verder kunnen. De ICD is geïntegreerd in het leven. In het hele traject is Eefje voor patiënten en hun partners duidelijk de intermediair en het centrale aanspreekpunt van het team.

 

Dezelfde gezichten

De continuïteit van zorg wordt onder andere zichtbaar doordat telkens dezelfde mensen terugkomen.Dat geldt ook voor de technici, Leendert van den Beukel (coördinator) en William Taks. Ook zij zijn heel bewust met de begeleiding van mensen bezig. Zij geven informatie, laten hun betrokkenheid blijken bij de ’persoon achter de patiënt’, signaleren problemen, bijv. op het gebied van acceptatie, en vervullen vaak ook een geruststellende taak. Op de dag van de implantatie is altijd een technicus aanwezig voor de eerste test; de dag erna vindt een controle plaats. Na twee maanden verrichten zij de eerste reguliere controle die elke drie maanden herhaald wordt (bij sommigen is één keer per zes maanden voldoende). Een derde technicus is in opleiding. Aan een nieuwe, extra ruimte wordt gewerkt. Die zal speciaal voor de controle van ICD-dragers gebruikt worden.

 

Rugzak

In het proces van informatievoorziening kiest het Amphia team ervoor om heel veel informatie te verstrekken. De patiënt én zijn partner krijgen als het ware een rugzak vol kennis waarmee zij verder kunnen en het leven weer oppakken. Het zal door dit referentiekader minder vaak nodig zijn om vragen te stellen; er treedt ’verzadiging’ op. De ICD en alle dingen die daarmee samenhangen, krijgen sneller een plaats in het leven van de drager en zijn familie. Ze kunnen het dan ook loslaten. Het totale proces van begeleiding gaat daarmee uit van het principe ’wat je uitzendt, krijg je terug’.

 

Bereikbaar

Het team is tijdens kantooruren bereikbaar via de Functieafdeling. Bij noodgevallen kan de dienstdoende arts(-assistent) een van de specialisten op elektrofysiologisch gebied - dr. Alings of dr. van den Bos - bellen; zij hebben op hun beurt de mogelijkheid om een van de technici op te roepen.

 

Positieve informatie

Wat een patiënt in korte tijd meemaakt rondom de implantatie van een ICD, leidt vaak tot beladen verhalen. Het Amphia team probeert iets van die beladenheid weg te nemen door informatie op maat aan te bieden, toegespitst op de patiënt, zijn situatie en zijn wensen. Ook in de nieuwe informatiefolder wordt een positieve grondhouding aangenomen; laagdrempelig komt het menselijke verhaal ter sprake en duidelijk wordt uitgelegd hoe en waarom de implantatie en procedures daar omheen verlopen. Deze openheid voorkomt veel onduidelijkheid en angst. Met een ICD is goed te leven!

 

Informatiedag

Zoals de meeste implantatiecentra dat doen, organiseert het Amphia in het voorjaar van 2006 een eerste informatiebijeenkomst voor de Bredase ICD-dragers van het eerste uur, waarschijnlijk op een zaterdag. De betreffende patiënten ontvangen tegen die tijd een uitnodiging van het ziekenhuis.

 

Ten slotte

De redactie spreekt haar erkentelijkheid uit voor de genoten gastvrijheid in het Amphia Ziekenhuis en stelt zich voor in komende nummers van het ICD-Journaal ook impressies van andere centra én van de mensen die daar werken te publiceren.

Lees meer